صفحه اصلی زبان انگلیسی درباره ما معرفی، نقد و بررسی نمایشگاه آثار مقاله گفتگو پیوندها تماس با ما
خبرها

تازه های شورا
شوراي كتاب كودك از بدو تاسيس تاكنون، براي پيشبرد اهداف خود همواره از حمايت فرهنگ دوستان ايراني برخوردار بوده است. با توجه به گسترش فعاليت‌هاي شورا در سال‌هاي اخير در بخش های : ادبیات کودک و نوجوان ، فرهنگنامه کودکان و نوجوانان و خانه کتابدار و ترویج خواندن ، و با وجود حضور مستمر نيروهاي داوطلب، نيازهاي مالي شورا براي تداوم امور افزايش يافته است. لذا اعضاي هيأت مديره شورا خانم‌ها : نوش‌آفرين انصاري، فاطمه‌مرتضايي فرد، فهیمه محفوظ بالله ، پروين فخاري‌نيا،عاطفه سلیانی ، سحر ترهنده و آقايان : علیرضا میرفخرایی ، اکبر نعمتی ، مصطفی کریمی و مسعود ناصري دريايي تصميم گرفتند از كليه دوستداران اين سازمان مردم نهاد دعوت كنند تا در اين برهه از زمان كه شورا با دشواري‌هاي مالي رو به روست، به بقاي اين نهاد 50 ساله كمك كنند. از كليه علاقه‌مندان درخواست مي‌شود كمك‌هاي مالي خود را به حساب 19606317 به نام شوراي كتاب كودك نزد بانك تجارت شعبه جمهوري كد 195 واريز نمايند و رسيد آن را با ذكر دقيق نام و مشخصات خود براي شوراي كتاب كودك بفرستند. همچنين علاقه‌مندان مي‌توانند براي ارائه هر گونه پيشنهاد و كسب اطلاعات بيشتر درباره شیوه های گوناگون یاری رسانی با خانم لیلا ترکاشوند در دبیرخانه شورای کتاب کودک ( تلفن 66408074 ) و یا خانم نيره بهبهاني در دبيرخانه فرهنگنامه كودكان و نوجوانان (تلفن: 66415878) تماس بگيرند. 

07/4/1393

گروه بررسی آثار و دستنوشته های کودکان و نوجوانان ، آماده دریافت دستنوشته های کودکان و نوجوانان است . در صورتی که تمایل دارید این دستنوشته ها در گروه بررسی شود ، خواهشمند است آن ها را به آدرس شورای کتاب کودک ارسال کنید . اعضای گروه ، یکشنبه ها بعد از ظهر در شورا حضور دارند و آماده پاسخ گویی هستند .  

2/11/1390


Login

نمایشگاه اسباب بازی های سنتی – قومی ایران ( 1 )

متن و عكس : هاله عظيمی
يکشنبه، 6 شهريور 1390


بازی‌های قومی سنتی، در كنار قصه‌ها، افسانه‌ها، ترانه‌ها و ساير آداب و رسوم جزء جدايی‌ناپذير فرهنگ انسان‌ها هستند. این بازی‌ها از بطن زندگی متولد شده‌اند، از نسلی به نسل ديگر منتقل شده و به مرور تغيير يافته‌اند.
از گذشته‌های دور انسان‌ها از ساده‌ترين مواد موجود در طبيعت همچون خاك، سنگ، استخوان، چوب و ... و بعدها از فلزات وسايلی برای بازی ساخته‌اند. برخی از اين وسايل نمونه‌های كوچك ابزارهايی هستند كه در خانه‌داری، كشاورزی، صنعت و حمل و نقل و ... به كار رفته‌اند.
همان‌طور كه بازی‌های سنتی ايران بر اساس سن و جنس، شرايط و امكانات، آب و‌‌هوا و نوع فرهنگ متفاوتند، وسايل بازی نيز متنوع هستند. روستاييانی كه در كنار رودخانه‌ها و درياها زندگی می‌كنند، سنگ های ريز و درشت داخل رودخانه و شن و ماسه و صدف‌های ساحل دريا را برای بازی جمع‌آوری می‌كنند. در جنوب از بخش‌های مختلف درخت خرما همچون چوب، برگ و هسته‌ی آن اسباب بازی ساخته می‌شود. در شمال و جنوب وسايل بازی و عروسك های حصيری فراوان هستند. تقريبـا در همه جای ايران اسباب بازی سفالين از زمان های قديم ساخته شده‌اند. هم‌اكنون چوب بيشترين كاربرد را دارد و پس از آن متداول‌ترين ابزار سنگ است. روستاييان علاوه بر خاك، سنگ، استخوان و چوب، از نخود، لوبيا، گردو، هسته‌ی ميوه‌هايی مثل خرما، ساقه‌ی برنج، پارچه، طناب، نی، سكه، دكمه، كلاه و ... استفاده می‌كنند.
در اين مجموعه تعداد 27 قطعه اسباب بازی سنتی ايرانی همچون قارقارك، فرفره، فرفروك يا هيژوك، صداسازهايی مانند سوت گلی، سوت بلبلی و طبلك، ابزار بازی الك دُلك و يك قل دو قل، تيله و قاپ و ... به نمایش گذاشته شده اند:
تنها با پنج سنگ ساده و صیقلی كه همه با هم در يك مشت جا شوند، می‌توان بازی " يه‌ قل دو قل " را انجام داد. اين بازی در مناطق مختلف ايران با تعداد سنگ‌ها و بازيكنان و تعداد مراحل متفاوت رواج داشته است. در آذربايجان به نام " بش داش "، در فارس " قوتی‌بازی"، در سمنان " سنگله پنج‌ تا "، در كرمانشاه " پنج ريخ " يا "پنج ريگ" و ... معروف است. با وجود مسافت‌ طولانی ميان ايران و ژاپن، اين بازی شباهت‌هايی با بازی " اوشينگ " يا " اوتدما " در ژاپن دارد.
يك چوب بلند به نام " الك " يا " چفته " و يك چوب كوتاه به نام " دُلك " يا " پل "، تنها وسايلی هستند كه روستاييان برای بازی " الك دُلك " به‌كار می‌برند. بازيكن با الك به زير دُلك كه روی دو سنگ قرار گرفته، ضربه می ‌زند. بازيكن ديگر سعی می‌كند دُلك را در هوا بگيرد. اگر نتواند، به سرعت به سمت الك می دود. اين بازی در آذربايجان به نام " پولونج آغان "، در اصفهان " پلاچفته " يا " پل و چفته "، در خوزستان " الك چوب " يا " تخت ليچ "، در مشهد به " لوچمبه بازی "، در گيلان به " آكله ماربازی " مشهور است.
گردويی مغزدار و بزرگ و چند گردوی كوچكتر موادی هستند كه روستايی‌ها سال‌های سال از آن‌ها در " گردوبازی " استفاده كرده‌اند. آن‌ها گردوهای كوچك را با گردوی سنگين كه به آن " تيله " می‌گويند، هدف قرار می‌دهند تا از محدوده يا خط مستقيم خارج شوند. " گردو بازی " در گيلان به نام " آغوزبازی "، در مازندران " آغوزكا "، در سمنان به " اوز وازی " و ... معروف است.
قطعه‌ای از استخوان زانو يا بازوی گوسفند كه به نام " قاپ " معروف است، وسيله‌ای ساده برای " قاپ بازی " يا " قاب بازی" است. وجه‌های مختلف " قاپ " را با نام‌هایی مثل شاه، وزير، دزد، عاشق يا اسب و خر و ... نام‌گذاری می‌كنند. هر بازيكن قاپ را می اندازد، قوانينی را كه قبل از بازی در مورد هر وجه صادر كرده‌اند، در مورد بازيكن به‌كار می‌برند. اين بازی نيز با نام‌های مختلفی رواج دارد. " ترنه بازی " در كرمان، " قابان " در كردستان و كرمانشاه ، " ترنا ‌‌بازی " يا " درنه بازی " در مازندران، قاب درنه يا قاب دره، پاش‌انداز يا پادشه‌انداز و اوهه وازی در تهران و ...
يك توپ ساده به ‌نام " گو" يا " تب " كه از نخ و پارچه های كهنه ساخته شده‌است و يك چوب حدود يك متر معروف به " چفته "، ابزار بازی " گو و چفته " در فارس يا " چفته بازی " در يزد، " تب‌كا " يا " تب‌چو" در مازندران و ... هستند. بازيكن اول با چوب به توپ می‌زند و ديگری سعی می‌كند آن را بگيرد.
در " فرفره بازی " به دور فرفره‌ای دوكی‌شكل از جنس چوب، نخ بلندی می‌بندند. فرفره را در حالی‌كه سر نخ را در دست دارند، روی زمين رها می‌كنند. فرفره با سرعت روی زمين می‌چرخد.
توپ‌های كوچك شيشه‌ای به نام " تيله " وسيله‌ی بازی ديگری هستند كه در تهران " تيله‌بازی" يا " تيل به تيل "، در خراسان " تشله و تيله "، در استان مركزی " تيل وازی " و در اصفهان "اوستاد كشته درل " ناميده می‌شود. هر بازيكن تيله‌ی ديگران يا چاله را هدف قرار می‌دهد و به تيله‌ی خود تلنگر می‌زند.
هیژوك يكی از اسباب بازی های موردعلاقه كودكان بلوچ به ويژه پسران است. آن ها با در فلزی كنسرو و يا قوطی های شيرخشك و كمی نخ اين وسيله را می سازند روی در قوطی دو سوراخ كوچك ايجاد می كنند و نخ را از داخل سوراخ های آن عبور می دهند. انتهای نخ را گره زده و آن را طوری هدايت می كنند كه در فلزی به راحتی و با سرعت بچرخد. گاهی دو نفر برای انجام اين بازی با يكديگر مسابقه می دهند. آن ها هيژوك ها را به هم نزديك می كنند و آن ها را با باز و بسته كردن دست هايشان به سرعت می چرخانند. اگر در حين بازی ها نخ هر كدام از هيژوك ها پاره شود، آن فرد بازنده است.در تهران به اين اسباب بازی فرفره می گويند. در ميمند كرمان به فرفروك معروف است.
با سپاس از خانم ها ايراندخت شيرازی و لیلا کفاش زاده و آقایان مسعود ناصری و علی گلشن که مرا در برپايی اين نمايشگاه یاری دادند.


منابع :
* " راهنمای بازی‌های ايران " ، ثريا قزل ‌اياغ ، دفتر پژوهش‌های فرهنگی ، 1379
* " كاوشی نو در بازی‌های سنتی " ، طاهره غبرايی ، دفتر پژوهش‌های فرهنگی ،1389
* فصل‌نامه‌ " پل فيروزه ": ويژه بازی‌ها ، سال سوم ، شماره نهم ، پاييز 1382
* " فرهنگنامه كودكان و نوجوانان " ، جلد 6 و 2 ، بازی - اسباب بازی ، شورای كتاب كودك 1379 , 1376




 فرفره چوبی، كردستان
فرفره چوبی، كردستان
 دوامه از چوب گردو، اهواز خوزستان، ساخته هوشنگ شاهين زاده
دوامه از چوب گردو، اهواز خوزستان، ساخته هوشنگ شاهين زاده
 فرفره چوبی، شيراز
فرفره چوبی، شيراز
 فرفره چوبی، تهران
فرفره چوبی، تهران
 فرفره های چوبی، تهران، ساخته هوشنگ شاهين زاده
فرفره های چوبی، تهران، ساخته هوشنگ شاهين زاده
 فرفره چوبی
فرفره چوبی
 فرفره ها از چوب جغ، دزفول خوزستان، ساخته عبدالرحيم فروتن
فرفره ها از چوب جغ، دزفول خوزستان، ساخته عبدالرحيم فروتن
 سوت گلی، تهران، سازنده آقای سررشته
سوت گلی، تهران، سازنده آقای سررشته
 سوت گلی، قم
سوت گلی، قم
 سوت گلی، قم
سوت گلی، قم
 سوت گلی، تهران، ساخته علی باقری نژاد
سوت گلی، تهران، ساخته علی باقری نژاد
 سوت گلی، تهران، ساخته علی باقری نژاد
سوت گلی، تهران، ساخته علی باقری نژاد
 سوت چوبی، تهران، ساخته هوشنگ شاهین زاده
سوت چوبی، تهران، ساخته هوشنگ شاهین زاده
 هوشنگ شاهين زاده
هوشنگ شاهين زاده
 سوت بلبلی گلی، قم
سوت بلبلی گلی، قم
 وسيله بازی سنگ كنی، ميمند كرمان، عكس از ليلا كفاش زاده
وسيله بازی سنگ كنی، ميمند كرمان، عكس از ليلا كفاش زاده
 فرفروك ، ميمند كرمان
فرفروك ، ميمند كرمان
 فرفره، تهران
فرفره، تهران
 بازی با فرفروك، ميمند، كرمان، عكس از ليلا كفاش زاده
بازی با فرفروك، ميمند، كرمان، عكس از ليلا كفاش زاده
 بازی با هيژوك، چابهار، سيستان و بلوچستان، عكس از علی گلشن
بازی با هيژوك، چابهار، سيستان و بلوچستان، عكس از علی گلشن
 فرفروك، ميناب هرمزگان، عكس از علی گلشن
فرفروك، ميناب هرمزگان، عكس از علی گلشن
 سازنده فرفروك، ميناب هرمزگان، عكس از علی گلشن
سازنده فرفروك، ميناب هرمزگان، عكس از علی گلشن
 بازی با فرفروك، ميناب هرمزگان، عكس از علی گلشن
بازی با فرفروك، ميناب هرمزگان، عكس از علی گلشن
 پل بازی (الك دولك)، ميمند كرمان، عكس از ليلا كفاش زاده
پل بازی (الك دولك)، ميمند كرمان، عكس از ليلا كفاش زاده
 طبلك، تهران
طبلك، تهران
 گردو، گردو بازی (آغوزكا)، مازندران
گردو، گردو بازی (آغوزكا)، مازندران
 پنج سنگ، بازی يه قل دو قل، تهران
پنج سنگ، بازی يه قل دو قل، تهران
 بازی يه قل دوقل، ميمند كرمان، عكس از ليلا كفاش زاده
بازی يه قل دوقل، ميمند كرمان، عكس از ليلا كفاش زاده
 گو و چفته (گو و چوب)، گو بازی، ميمند  كرمان، عكس از ليلا كفاش زاده
گو و چفته (گو و چوب)، گو بازی، ميمند كرمان، عكس از ليلا كفاش زاده
 قاپ، قاپ بازی (پاش انداز)، تهران
قاپ، قاپ بازی (پاش انداز)، تهران
 تيله، تهران
تيله، تهران
 هاشكو (آسياب)، ميناب هرمزگان
هاشكو (آسياب)، ميناب هرمزگان
 قارقارك، اصفهان
قارقارك، اصفهان